Bổ sung sắt khi mang thai là việc làm cần thiết giúp thai kỳ của bạn phát triển tốt nhất. Mặc dù hiện diện trong cơ thể với một lượng rất nhỏ nhưng sắt rất cần thiết cho sự sống và đặc biệt quan trọng với bà bầu. Tuy nhiên, để bổ sung đúng và đủ thì không phải ai cũng hiểu rõ. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn chọn thuốc bổ sung sắt đúng cách khi mang thai, mời các bạn tham khảo.
Sắt có vai trò quan trọng đối với sức khỏe bà bầu
[toc]
Vai trò của sắt đối với bà bầu
Sắt là nguyên tố cần thiết để tạo nên Hemoglobin – thành phần quan trọng trong hồng cầu – có vai trò vận chuyển Oxy từ phổi về các cơ quan và vận chuyển CO2 từ các cơ quan về phổi để thải ra ngoài. Trong thời kỳ mang thai, thể tích máu của người mẹ tăng 50% so với bình thường do đó yêu cầu nguồn bổ sung nguyên liệu tạo máu như sắt cũng tăng lên tương ứng.
Ngoài ra, Sắt tham gia vào cấu tạo của nhiều enzyme, giúp duy trì hệ thống miễn dịch khỏe mạnh, bảo vệ cơ thể tránh bị nhiễm khuẩn..
Bổ sung sắt cho bà bầu thế nào cho đúng và đủ?
Bổ sung sắt cho bà bầu như thế nào cho đúng?
Tùy thuộc vào tình hình sức khỏe thai kỳ cụ thể mà thực hiện bổ sung phù hợp.
Đáp ứng nhu cầu sinh lý: cần bổ sung sắt từ thuốc ở liều lượng vừa đủ theo khuyến cáo.
Khi thiếu hụt sắt mức bệnh lý: Khi kết quả xét nghiệm cho thấy bạn thực sự có thiếu máu thiếu sắt (Hb <11g/l và Hematocrid < 30ng/dl) thì cần bổ sung thêm sắt liều cao để không chỉ đáp ứng đủ nhu cầu sinh lý của cơ thể mà còn bù đắp lại phần đã thiếu hụt..
Bổ sung sắt cho bà bầu bao nhiêu là đủ?
Đáp ứng nhu cầu sinh lý
Nhu cầu sắt cần cung cấp khác nhau theo từng giai đoạn của thai kỳ.
- 3 tháng đầu thai nhi còn rất nhỏ, nhu cầu sắt chỉ tương tự như khi bạn chưa mang thai, thậm chí còn ít hơn bởi mẹ không bị mất máu do kinh nguyệt.
- Từ 3 tháng giữa trở đi, cùng với sự phát triển của thai nhi thì nhu cầu sắt bắt đầu tăng cao
- 3 tháng cuối là lúc mẹ cần cung cấp nhiều sắt nhất để đáp ứng đủ nhu cầu tăng cao trong giai đoạn này. Mẹ bầu nên chủ động bổ sung đủ sắt ngay từ những ngày đầu mang thai để tăng dự trữ sắt, đảm bảo cơ thể có đủ sắt ở những tháng cuối thai kỳ.
Theo khuyến cáo của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, với một thai kỳ bình thường, phụ nữ mang thai Việt Nam chỉ cần bổ sung khoảng 30mg sắt nguyên tố/ngày là đủ (bao gồm từ thức ăn và thuốc bổ sung)
Xem thêm: Lượng sắt thực tế cơ thể cần/ngày.
| Nguồn cung cấp sắt | Mức độ hấp thu sắt | ||
| 3 tháng đầu | 3 tháng giữa | 3 tháng cuối | |
| Từ thức ăn (chế độ ăn với lượng thịt cá>90gam/ngày hoặc lượng Vitamin C>75mg/ngày) | 0.4mg | 1.9mg | 5.0mg |
| Từ thuốc (bổ sung 5mg sắt nguyên tố/ngày) | 7.2% = 0.36mg | 26.3% = 1.31mg | 36.3% = 1.81mg |
Sắt rất quan trọng với thai nhi, nếu mẹ thiếu sắt ở giai đoạn đầu mang thai từ tháng 1-3 dễ gây ra sảy thai hoặc thai bị chết lưu. Nếu Mẹ thiếu sắt ở những giai đoạn sau, có thể dẫn tới hiện tượng đẻ non, bào thai bị suy dinh dưỡng, chậm phát triển nhận thức, giảm phát triển trí tuệ ở con sau này. Thiếu sắt khi mang thai còn khiến mẹ có nguy cơ bị băng huyết khi sinh, gây nguy hiểm đến tính mạng, có thể dẫn tới tử vong cả mẹ và con
Những biểu hiện của việc thiếu sắt khi mang thai là: mệt mỏi, chóng mặt, khó thở; thậm chí ngất xỉu – ảnh hưởng đến sự an toàn của cả mẹ và thai nhi.
Còn nếu thừa sắt sẽ dẫn tới tăng nồng độ sắt tự do và tăng nồng độ huyết sắc tố trong máu người mẹ làm cản trở quá trình cung cấp máu từ Mẹ sang con, dẫn đến tình trạng bị sinh non, thiếu cân và tăng nguy cơ tử vong cho sản phụ. Sắt dư thừa được tích lũy trong gan và lá lách, nếu tích lũy kéo dài có thể dẫn tới suy gan, suy lách và hàng loạt các biến chứng khác.
Dấu hiệu của bà bầu khi bị thừa sắt: táo bón hoặc tiêu chảy, đi ngoài phân đen, buồn nôn, nôn, đau bụng, mệt mỏi…
Lưu ý: Luôn cần sự theo dõi, đánh giá định kỳ của bác sĩ trong suốt quá trình dùng thuốc để điều chỉnh lại liều lượng nếu cần. Tuyết đối không tự ý tăng/giảm liều hay kéo dài/rút ngắn thời gian điều trị. Bởi thiếu hay thừa sắt đều gây ra các ảnh hưởng xấu cho mẹ và thai nhi.
➤ Xem chi tiết: Bổ sung sắt khi mang thai thế nào cho đúng và đủ?
Các biện pháp giúp bổ sung sắt cho bà bầu hiệu quả
Bổ sung sắt cho bà bầu thường được thực hiện dưới 2 hình thức là bổ sung thực phẩm giàu sắt và uống thuốc sắt bổ sung.
Tăng cường thực phẩm giàu sắt sinh học
Bổ sung sắt từ chế độ ăn luôn là điều cần thực hiện trước tiên. Bởi sắt từ thực phẩm là sắt hữu cơ dễ hấp thu, đồng thời không gây ra các tác dụng phụ như dùng thuốc bổ sung. Hơn nữa tăng cường chế độ ăn thì bạn có thể cung cấp được nhiều dưỡng chất cần thiết khác chứ không phải chỉ có sắt.
Các thực phẩm giàu sắt
Sắt trong thực phẩm ở 2 loại, dạng sắt heme hoặc không heme.
- Dạng heme có trong thức ăn nguồn gốc động vật, trừ trứng (như phoscidin) và sữa (như lactoferrin). Sắt heme có thể dễ dàng được hấp thu ở ruột.
- Dạng không hem có nguồn gốc từ thực vật, và việc hấp thu sắt không heme phụ thuộc vào sự có mặt của một số chất làm tăng hay cản trở hấp thu sắt.
Acid ascorbic(vitamin C), protid động vật và các acid hữu cơ trong hoa quả và rau có tác dụng làm tăng khả năng hấp thu chất sắt không heme.
Các chất ức chế hấp thu sắt thường có trong các thực phẩm nguồn gốc thực vật, như:
- Phytate ở trong gạo và các loại ngũ cốc.
- Tanin trong một số loại rau, trà và cà phê.
Vì vậy, hàm lượng sắt của thực phẩm không nhất thiết phản ánh sự đầy đủ sắt trong chế độ ăn. Và, nhu cầu sắt phụ thuộc vào lượng sắt có thể hấp thu được trong khẩu phần.
Thay đổi thói quen ăn uống
Một số thực phẩm giúp tăng cường khả năng hấp thu sắt; ngược lại một số khác lại cản trở hấp thu như đã trình bày ở trên. Điều cần làm để bổ sung sắt hiệu quả là tăng cường các thực phẩm giúp hấp thu sắt tốt hơn (thịt, cá, gia cầm, hải sản; thực phẩm chứa nhiều vitamin C (cam, bưởi, ổi, đu đủ,…) đồng thời hạn chế các thực phẩm có thể làm cản trở hấp thu sắt như trà, cà phê…
Dùng liều sắt bổ sung từ thuốc thấp nhất có thể
Cơ thể chúng ta hoạt động vô cùng thống nhất và hoàn hảo. Khi nhu cầu không cần nhiều thì sẽ có cơ chế giảm hấp thu tương ứng. Bổ sung sắt vượt quá nhu cầu sẽ không tối ưu tác dụng thậm chí làm gia tăng các tác dụng không mong muốn do dư thừa.
Không phải tất cả lượng sắt bạn bổ sung vào cơ thể sẽ được hấp thu hoàn toàn. Chỉ một lượng nhỏ sắt được hấp thu để đáp ứng đủ nhu cầu mà thôi. Phần không được hấp thu là căn nguyên gây ra các tác dụng phụ trên đường tiêu hóa mà mẹ bầu thường gặp như tiêu chảy hoặc táo bón, đi ngoài phân đen, bụng ấm ách…
Càng bổ sung liều cao thì lượng sắt dư thừa không được hấp thu càng tăng và các tác dụng không mong muốn càng trầm trọng. Chính vì vậy, cần tính toán để bổ sung sắt ở liều thấp nhất có thể mà thôi để hạn chế tối đa các tác dụng không mong muốn có thể xảy ra.
Chỉ bổ sung sắt liều cao khi có chỉ định của bác sĩ trong trường hợp cơ thể bị thiếu máu thiếu sắt mà thôi.
Xem thêm: Nhu cầu sắt khuyến nghị ở phụ nữ mang thai Việt Nam
| Đối tượng | Hấp thu 10% (*) | Hấp thu 15% (**) | |
| Phụ nữ 20-49 tuổi | 26.1 | 17.4 | |
| Phụ nữ mang thai | 26.1 + 15 | 17.1 + 10 | |
| Phụ nữ cho con bú | Chưa có kinh | 13.3 | 8.9 |
| Đã có kinh trở lại | 26.1 | 17.4 | |
| (*) Loại khẩu phần có giá trị sinh học sắt trung bình (khoảng 10% sắt được hấp thu): Khi khẩu phần có lượng thịt hoặc cá từ 30g – 90g/ngày hoặc lượng vitamin C từ 25mg – 75mg/ngày | |||
| (**) Loại khẩu phàn có giá trị sinh học sắt cao (khoảng 15% sắt được hấp thu): Khi khẩu phần có lượng thịt hoặc cá >90g/ngày hoặc lượng vitamin C >75mg/ngày | |||
Bà bầu chọn thuốc sắt loại nào tốt?
Hiện nay, có 2 loại thuốc sắt là sắt vô cơ và sắt hữu cơ:
- Sắt vô cơ hay còn được gọi là sắt sulfate khó tiêu thụ và dễ gây ra tình trạng táo bón.
- Sắt hữu cơ (sắt fumarate và sắt gluconate) thường được bác sĩ khuyến cáo sử dụng hơn loại sắt vô cơ bởi nó có ưu điểm là dễ hấp thu và giảm tình trạng táo bón ở mẹ bầu.
Một điều quan trọng nữa là cần lưu ý hàm lượng nguyên tố sắt trong mỗi sản phẩm. Cần xem xét tính toán kỹ lưỡng để chọn sản phẩm cung cấp sắt nguyên tố ở liều vừa đáp ứng đủ nhu cầu mà thôi.
Về dạng thành phẩm, phổ biến nhất là hai dạng: dạng viên và dạng nước. Trong đó, sắt dạng nước khó uống, gây buồn nôn nhưng lại dễ hấp thu và ít gây táo bón. Ngược lại sắt dạng viên dễ uống nhưng khó hấp thu và gây táo bón. Mẹ bầu có thể chọn viên sắt bào chế dưới dạng viên nang mềm: mùi vị của thuốc được che dấu bởi vỏ nang, không gây khó chịu khi uống; dược chất bên trong vẫn được bào chế ở dạng lỏng, dễ hấp thu, ít gây táo bón.
Như vậy, để tìm được sản phẩm bổ sung sắt phù hợp bạn cần xác định rõ:
- Nhu cầu sắt thực tế của cơ thể mình
- Lượng sắt mà thức ăn hàng ngày đã cung cấp
- Loại sắt, dạng bào chế để cơ thể dễ hấp thu
- Hàm lượng sắt nguyên tố trong mỗi sản phẩm bổ sung.
Ví dụ: Nếu có một thai kỳ bình thường, không bị thiếu máu thiếu sắt và có:
- Chế độ ăn uống tương đối tốt, có thể ăn được 1-2 lạng thịt cá cùng rau củ/ngày thì chỉ cần bổ sung một lượng sắt ở liều cơ bản khoảng 5mg sắt nguyên tố/ngày là đủ.
- Chế độ ăn kém hơn một chút thì bạn cần bổ sung sắt liều cao hơn, đáp ứng khoảng 80% nhu cầu sắt – tương ứng với 22-24mg sắt nguyên tố/ngày (phần còn lại thức ăn dễ dàng cung cấp đủ)
Bà bầu nên uống thuốc sắt khi nào?
Trước khi mang thai và 3 tháng đầu thai kỳ nhu cầu sắt không cao, nên bạn có thể bổ sung sắt bằng chế độ ăn uống bằng cách ăn khoảng 1-2 lạng thịt, cá cùng rau củ mỗi ngày. Như vậy, bạn hoàn toàn có thể không cần bổ sung thêm sắt từ thuốc hoặc lựa chọn viên uống tổng hợp có chứa khoảng 5mg sắt nguyên tố từ thuốc/ngày là đủ.
Giai đoạn 3 tháng giữa thai kỳ trở về sau, nhu cầu sắt và các chất dinh dưỡng khác tăng cao hơn. Khi đó ngoài chế độ ăn bạn nên bổ sung thêm sắt từ thuốc. Nhưng lưu ý sử dụng sản phẩm bổ sung sắt ở liều lượng vừa đáp ứng đủ nhu cầu theo khuyến cáo mà thôi.
Sắt hấp thu tốt nhất khi đói, do đó bạn nên uống sắt trước bữa ăn khoảng 30 phút đến 1 giờ. Bác sĩ khuyến cáo mẹ bầu không nên bổ sung canxi cùng lúc với thuốc sắt vì canxi ở mức liều 300mg trở lên làm cản trở hấp thu sắt.
Như vậy, để bổ sung sắt có hiệu quả và giảm tối đa tác dụng không mong muốn thì trước tiên mẹ cần tăng cường bổ sung sắt từ thực phẩm hàng ngày, đồng thời thay đổi chế độ ăn uống của mình để tối ưu khả năng hấp thu sắt của cơ thể. Việc bổ sung sắt từ thuốc được thực hiện khi chế độ ăn không đáp ứng đủ nhu cầu và nên bổ sung sắt ở liều thấp nhất có thể. Chỉ bổ sung liều cao hơn khuyến nghị khi có chỉ định của bác sĩ trong trường hợp cơ thể thực sự có thiếu máu thiếu sắt bệnh lý mà thôi
DS. Minh Huệ
758 thoughts on “Bí quyết chọn thuốc sắt tốt, dễ uống và an toàn nhất cho bà bầu 2021”
Có phải uống nhiều sắt là con sinh ra hay bị đen hơn bình thường ko ạ?
Chào bạn Vui,
Hiện chưa có nghiên cứu nào chứng minh rằng uống nhiều sắt là con sinh ra đen hơn bình thường. Tuy nhiên, với một thai kỳ bình thường bạn chỉ cần bổ sung khoảng 30mg sắt nguyên tố/ngày là đủ (bao gồm từ thức ăn và từ thuốc bổ sung). Dư thừa sắt có thể gây ra các tác dụng phụ như: táo bón, phân đen, chán ăn, xơ gan, cản trở tạo máu bình thường ở thai nhi,…
Trân trọng!
E đang mang thai tuần thứ 9. E có dùng procare. Bác sĩ bảo bổ sung thêm dha. E đã mua mom queen rồi. Nhưng cho e hỏi edùng như vậy có bị dư thừa không ạ.
Chào bạn Mai,
Rất tiếc chúng tôi không tìm được thông tin về thuốc Mom queen mà bạn đã mua. Tuy nhiên, trong sản phẩm PM Procare đã cung cấp 130mg DHA, 30mg EPA đáp ứng khoảng 65% nhu cầu của cơ thể. Nếu có chế độ ăn tốt, có thể ăn được 1-2 lạng thịt cá cùng rau củ hàng ngày và trung bình 1 bữa hải sản/tuần thì bạn chỉ cần uống mỗi ngày 01 viên PM Procare là đủ. Nếu chế độ ăn của bạn chưa được tốt hoặc bạn kém hấp thu thì PM Procare diamond cung cấp 216mg DHA, 45mg EPA đáp ứng đủ nhu cầu sẽ là lựa chọn phù hợp. Cơ thể chúng ta có thể hấp thu tối đa tới 3gam Omega 3/ngày, tuy nhiên dùng nhiều như vậy là không cần thiết và bạn chỉ dùng liều cao khi có chỉ định của bác sĩ trong trường hợp đặc biệt như dọa sinh non mà thôi.
Chúc bạn một thai kỳ mạnh khỏe!
Chào bác sĩ.E mang thai được 23 tuần rùi.Dạo gần đây e hay bị hoa mắt,hơi hơi chóng mặt,e có uống ống sắt tothema và viên PM procare/ ngày,thực phẩm hàng ngày thì e ko ăn đc nhiều thịt và cá bữa có bữa ko..liệu như vậy e có bị thiếu sắt ko ạ.
Chào bạn Luân,
Hoa mắt, chóng mặt khi mang thai là hiện tượng thường gặp ở các bà bầu. Khi mang thai, thể tích máu tăng lên, máu loãng hơn, hệ tim mạch và thần kinh có lúc không tự thích ứng với sự thay đổi của huyết áp khiến bà bầu đôi khi bị hoa mắt chóng mặt, nhất là khi thay đổi tư thế đột ngột. Ngoài ra chế độ ăn không đảm bảo, thiếu dinh dưỡng, thiếu máu khiến bà bầu dễ bị hạ đường huyết cũng gây hoa mắt, chóng mặt. Khi thiếu máu thiếu sắt, lượng Oxy cung cấp cho não không đủ cũng là nguyên nhân gây tình trạng hoa mắt chóng mặt thường gặp ở bà bầu. Tuy nhiên, sản phẩm sắt tothema cung cấp 50mg sắt nguyên tố, nếu bạn uống sắt liều lượng cao như vậy hàng ngày cộng với lượng sắt có trong viên Procare và thức ăn nữa thì khả năng thiếu máu thiếu sắt của bạn không cao. Hơn nữa việc bổ sung nhiều sắt như vậy cần có chỉ định của bác sĩ chứ không nên tự uống. Để xác đinh rõ nguyên nhân bạn nên tới bác sĩ để được thăm khám trực tiếp.
Một số cách giúp hạn chế tình trạng hoa mắt chóng mặt bạn cần ăn uống bổ sung dưỡng chất đầy đủ, tập thể dục nhẹ nhàng thường xuyên giúp lưu thông khí huyết, tránh đứng lên ngồi xuống đột ngột, uống đủ nước,…
Chúc bạn một thai kỳ mạnh khỏe!
chau nam nay 28 tuoi.dang chuan bi sinh be thu 2.chau muon nho cac chuyen gia tu van giup chau.,hien nay chau dang mang thai duoc 16 tuan,tu luc uong sat thi chau thay day bung,bung thi dau ram ram,luc thi tao,luc thi di ngoai.hien tuong nhu vay la chau bi lam sao a,ma bi nhu vay co anh huong gi den be khong a.
Chào bạn,ư
Theo khuyến cáo phụ nữ mang thai cần bổ sung 27-60mg sắt nguyên tố/ngày tùy thuộc vào nồng độ sắt trong cơ thể và lượng sắt thu được từ thức ăn hàng ngày. Nếu không bị thiếu máu thiếu sắt thì bạn chỉ cần bổ sung khoảng 30mg sắt nguyên tố/ngày là đủ (bao gồm từ thức ăn và từ thuốc bổ sung). Không rõ bạn đang bổ sung sắt với hàm lượng bao nhiêu? Dư thừa sắt cũng gây ra các tác hại không kém: táo bón hoặc tiêu chảy, phân đen, chán ăn, cản trở tạo máu bình thường ở thai nhi, xơ gan,… Do đó, bạn chỉ nên bổ sung sắt vừa dủ nhu cầu mà thôi.
Đau bụng râm râm, đầy bụng, đi ngoài hoăc táo bón có thể do dư thừa sắt hoặc cũng có thể do rối loạn đường ruột. Ở phụ nữ mang thai cơ thể nhạy cảm hơn rất nhiều, cộng với chế độ ăn uống thường nhiều chất đạm mà thiếu chất xơ, nhu động ruột co bóp kém khiến mẹ bầu dễ bị đầy hơi, táo bón hơn. Để giảm bớt hiện tượng trên, trước hết bạn cần xem lại chế độ ăn của mình. Chia thức ăn thành nhiều bữa nhỏ, uống nhiều nước, tăng cường rau xanh và hoa quả,… đặc biệt là chỉ bổ sung sắt cùng các dưỡng chất khác vừa đủ nhu cầu mà thôi.
Bạn có thể tham khảo sử dụng mỗi ngày 01 viên PM procare hay PM Procare diamond để cung cấp đầy đủ các dưỡng chất với liều lượng phù hợp cho mẹ mạnh khỏe, thai nhi phát triển tối ưu. Procare cung cấp săt vừa đủ đáp ứng nhu cầu của cơ thể nên hầu như không gây táo bón.
Chúc bạn một thai kỳ mạnh khỏe!
Thưa bác sĩ em mới mang thai được 3 tuần, bs cho em hỏi thời điểm nào uống sắt là thích hợp ạ
Chào bạn,
Sắt là dưỡng chất cần bổ sung đủ HÀNG NGÀY ngay từ khi bạn chuẩn bị mang thai, trong suốt thai kỳ và trong thời gian cho con bú. Sắt chỉ là một trong số nhiều dưỡng chất thiết yếu cần bổ sung cho phụ nữ mang thai. Ngoài sắt bạn còn cần bổ sung thêm các chất khác: Acid folic, DHA, EPA, I-ốt, Mg, kẽm, canxi, các vitamin A,B,C,D,E,… Với chế độ ăn đầy đủ khoảng 1-2 lạng thịt cá cùng rau quả mỗi ngày thì bạn chỉ cần bổ sung 5mg sắt nguyên tố mỗi ngày như trong viên PM Procare là đủ. Còn nếu chế độ ăn của bạn chưa được tốt hoặc bạn mang thai ngoài độ tuổi sinh đẻ, thai đôi, hay cơ thể kém hấp thu… thì PM Procare diamond với hàm lượng các chất cơ bản (DHA, EPA, sắt, acid folic, I-ốt,…) được tăng cường sẽ là lựa chọn phù hợp với bạn. PM Procare diamond cung cấp 24mg sắt nguyên tố, đáp ứng khoảng 80% nhu cầu về sắt cho cơ thể, phần còn lại bạn có thể dễ dàng bổ sung qua thức ăn. Bạn chỉ cần uống mỗi ngày 01 viên Pm Procare hay PM Procare diamond sau bữa ăn để cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng với liều lượng phù hợp cho thai nhi phát triển tốt nhất.
Chúc bạn một thai kỳ mạnh khỏe!