Bổ sung sắt khi mang thai là việc làm cần thiết giúp thai kỳ của bạn phát triển tốt nhất. Mặc dù hiện diện trong cơ thể với một lượng rất nhỏ nhưng sắt rất cần thiết cho sự sống và đặc biệt quan trọng với bà bầu. Tuy nhiên, để bổ sung đúng và đủ thì không phải ai cũng hiểu rõ. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn chọn thuốc bổ sung sắt đúng cách khi mang thai, mời các bạn tham khảo.
Sắt có vai trò quan trọng đối với sức khỏe bà bầu
[toc]
Vai trò của sắt đối với bà bầu
Sắt là nguyên tố cần thiết để tạo nên Hemoglobin – thành phần quan trọng trong hồng cầu – có vai trò vận chuyển Oxy từ phổi về các cơ quan và vận chuyển CO2 từ các cơ quan về phổi để thải ra ngoài. Trong thời kỳ mang thai, thể tích máu của người mẹ tăng 50% so với bình thường do đó yêu cầu nguồn bổ sung nguyên liệu tạo máu như sắt cũng tăng lên tương ứng.
Ngoài ra, Sắt tham gia vào cấu tạo của nhiều enzyme, giúp duy trì hệ thống miễn dịch khỏe mạnh, bảo vệ cơ thể tránh bị nhiễm khuẩn..
Bổ sung sắt cho bà bầu thế nào cho đúng và đủ?
Bổ sung sắt cho bà bầu như thế nào cho đúng?
Tùy thuộc vào tình hình sức khỏe thai kỳ cụ thể mà thực hiện bổ sung phù hợp.
Đáp ứng nhu cầu sinh lý: cần bổ sung sắt từ thuốc ở liều lượng vừa đủ theo khuyến cáo.
Khi thiếu hụt sắt mức bệnh lý: Khi kết quả xét nghiệm cho thấy bạn thực sự có thiếu máu thiếu sắt (Hb <11g/l và Hematocrid < 30ng/dl) thì cần bổ sung thêm sắt liều cao để không chỉ đáp ứng đủ nhu cầu sinh lý của cơ thể mà còn bù đắp lại phần đã thiếu hụt..
Bổ sung sắt cho bà bầu bao nhiêu là đủ?
Đáp ứng nhu cầu sinh lý
Nhu cầu sắt cần cung cấp khác nhau theo từng giai đoạn của thai kỳ.
- 3 tháng đầu thai nhi còn rất nhỏ, nhu cầu sắt chỉ tương tự như khi bạn chưa mang thai, thậm chí còn ít hơn bởi mẹ không bị mất máu do kinh nguyệt.
- Từ 3 tháng giữa trở đi, cùng với sự phát triển của thai nhi thì nhu cầu sắt bắt đầu tăng cao
- 3 tháng cuối là lúc mẹ cần cung cấp nhiều sắt nhất để đáp ứng đủ nhu cầu tăng cao trong giai đoạn này. Mẹ bầu nên chủ động bổ sung đủ sắt ngay từ những ngày đầu mang thai để tăng dự trữ sắt, đảm bảo cơ thể có đủ sắt ở những tháng cuối thai kỳ.
Theo khuyến cáo của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, với một thai kỳ bình thường, phụ nữ mang thai Việt Nam chỉ cần bổ sung khoảng 30mg sắt nguyên tố/ngày là đủ (bao gồm từ thức ăn và thuốc bổ sung)
Xem thêm: Lượng sắt thực tế cơ thể cần/ngày.
| Nguồn cung cấp sắt | Mức độ hấp thu sắt | ||
| 3 tháng đầu | 3 tháng giữa | 3 tháng cuối | |
| Từ thức ăn (chế độ ăn với lượng thịt cá>90gam/ngày hoặc lượng Vitamin C>75mg/ngày) | 0.4mg | 1.9mg | 5.0mg |
| Từ thuốc (bổ sung 5mg sắt nguyên tố/ngày) | 7.2% = 0.36mg | 26.3% = 1.31mg | 36.3% = 1.81mg |
Sắt rất quan trọng với thai nhi, nếu mẹ thiếu sắt ở giai đoạn đầu mang thai từ tháng 1-3 dễ gây ra sảy thai hoặc thai bị chết lưu. Nếu Mẹ thiếu sắt ở những giai đoạn sau, có thể dẫn tới hiện tượng đẻ non, bào thai bị suy dinh dưỡng, chậm phát triển nhận thức, giảm phát triển trí tuệ ở con sau này. Thiếu sắt khi mang thai còn khiến mẹ có nguy cơ bị băng huyết khi sinh, gây nguy hiểm đến tính mạng, có thể dẫn tới tử vong cả mẹ và con
Những biểu hiện của việc thiếu sắt khi mang thai là: mệt mỏi, chóng mặt, khó thở; thậm chí ngất xỉu – ảnh hưởng đến sự an toàn của cả mẹ và thai nhi.
Còn nếu thừa sắt sẽ dẫn tới tăng nồng độ sắt tự do và tăng nồng độ huyết sắc tố trong máu người mẹ làm cản trở quá trình cung cấp máu từ Mẹ sang con, dẫn đến tình trạng bị sinh non, thiếu cân và tăng nguy cơ tử vong cho sản phụ. Sắt dư thừa được tích lũy trong gan và lá lách, nếu tích lũy kéo dài có thể dẫn tới suy gan, suy lách và hàng loạt các biến chứng khác.
Dấu hiệu của bà bầu khi bị thừa sắt: táo bón hoặc tiêu chảy, đi ngoài phân đen, buồn nôn, nôn, đau bụng, mệt mỏi…
Lưu ý: Luôn cần sự theo dõi, đánh giá định kỳ của bác sĩ trong suốt quá trình dùng thuốc để điều chỉnh lại liều lượng nếu cần. Tuyết đối không tự ý tăng/giảm liều hay kéo dài/rút ngắn thời gian điều trị. Bởi thiếu hay thừa sắt đều gây ra các ảnh hưởng xấu cho mẹ và thai nhi.
➤ Xem chi tiết: Bổ sung sắt khi mang thai thế nào cho đúng và đủ?
Các biện pháp giúp bổ sung sắt cho bà bầu hiệu quả
Bổ sung sắt cho bà bầu thường được thực hiện dưới 2 hình thức là bổ sung thực phẩm giàu sắt và uống thuốc sắt bổ sung.
Tăng cường thực phẩm giàu sắt sinh học
Bổ sung sắt từ chế độ ăn luôn là điều cần thực hiện trước tiên. Bởi sắt từ thực phẩm là sắt hữu cơ dễ hấp thu, đồng thời không gây ra các tác dụng phụ như dùng thuốc bổ sung. Hơn nữa tăng cường chế độ ăn thì bạn có thể cung cấp được nhiều dưỡng chất cần thiết khác chứ không phải chỉ có sắt.
Các thực phẩm giàu sắt
Sắt trong thực phẩm ở 2 loại, dạng sắt heme hoặc không heme.
- Dạng heme có trong thức ăn nguồn gốc động vật, trừ trứng (như phoscidin) và sữa (như lactoferrin). Sắt heme có thể dễ dàng được hấp thu ở ruột.
- Dạng không hem có nguồn gốc từ thực vật, và việc hấp thu sắt không heme phụ thuộc vào sự có mặt của một số chất làm tăng hay cản trở hấp thu sắt.
Acid ascorbic(vitamin C), protid động vật và các acid hữu cơ trong hoa quả và rau có tác dụng làm tăng khả năng hấp thu chất sắt không heme.
Các chất ức chế hấp thu sắt thường có trong các thực phẩm nguồn gốc thực vật, như:
- Phytate ở trong gạo và các loại ngũ cốc.
- Tanin trong một số loại rau, trà và cà phê.
Vì vậy, hàm lượng sắt của thực phẩm không nhất thiết phản ánh sự đầy đủ sắt trong chế độ ăn. Và, nhu cầu sắt phụ thuộc vào lượng sắt có thể hấp thu được trong khẩu phần.
Thay đổi thói quen ăn uống
Một số thực phẩm giúp tăng cường khả năng hấp thu sắt; ngược lại một số khác lại cản trở hấp thu như đã trình bày ở trên. Điều cần làm để bổ sung sắt hiệu quả là tăng cường các thực phẩm giúp hấp thu sắt tốt hơn (thịt, cá, gia cầm, hải sản; thực phẩm chứa nhiều vitamin C (cam, bưởi, ổi, đu đủ,…) đồng thời hạn chế các thực phẩm có thể làm cản trở hấp thu sắt như trà, cà phê…
Dùng liều sắt bổ sung từ thuốc thấp nhất có thể
Cơ thể chúng ta hoạt động vô cùng thống nhất và hoàn hảo. Khi nhu cầu không cần nhiều thì sẽ có cơ chế giảm hấp thu tương ứng. Bổ sung sắt vượt quá nhu cầu sẽ không tối ưu tác dụng thậm chí làm gia tăng các tác dụng không mong muốn do dư thừa.
Không phải tất cả lượng sắt bạn bổ sung vào cơ thể sẽ được hấp thu hoàn toàn. Chỉ một lượng nhỏ sắt được hấp thu để đáp ứng đủ nhu cầu mà thôi. Phần không được hấp thu là căn nguyên gây ra các tác dụng phụ trên đường tiêu hóa mà mẹ bầu thường gặp như tiêu chảy hoặc táo bón, đi ngoài phân đen, bụng ấm ách…
Càng bổ sung liều cao thì lượng sắt dư thừa không được hấp thu càng tăng và các tác dụng không mong muốn càng trầm trọng. Chính vì vậy, cần tính toán để bổ sung sắt ở liều thấp nhất có thể mà thôi để hạn chế tối đa các tác dụng không mong muốn có thể xảy ra.
Chỉ bổ sung sắt liều cao khi có chỉ định của bác sĩ trong trường hợp cơ thể bị thiếu máu thiếu sắt mà thôi.
Xem thêm: Nhu cầu sắt khuyến nghị ở phụ nữ mang thai Việt Nam
| Đối tượng | Hấp thu 10% (*) | Hấp thu 15% (**) | |
| Phụ nữ 20-49 tuổi | 26.1 | 17.4 | |
| Phụ nữ mang thai | 26.1 + 15 | 17.1 + 10 | |
| Phụ nữ cho con bú | Chưa có kinh | 13.3 | 8.9 |
| Đã có kinh trở lại | 26.1 | 17.4 | |
| (*) Loại khẩu phần có giá trị sinh học sắt trung bình (khoảng 10% sắt được hấp thu): Khi khẩu phần có lượng thịt hoặc cá từ 30g – 90g/ngày hoặc lượng vitamin C từ 25mg – 75mg/ngày | |||
| (**) Loại khẩu phàn có giá trị sinh học sắt cao (khoảng 15% sắt được hấp thu): Khi khẩu phần có lượng thịt hoặc cá >90g/ngày hoặc lượng vitamin C >75mg/ngày | |||
Bà bầu chọn thuốc sắt loại nào tốt?
Hiện nay, có 2 loại thuốc sắt là sắt vô cơ và sắt hữu cơ:
- Sắt vô cơ hay còn được gọi là sắt sulfate khó tiêu thụ và dễ gây ra tình trạng táo bón.
- Sắt hữu cơ (sắt fumarate và sắt gluconate) thường được bác sĩ khuyến cáo sử dụng hơn loại sắt vô cơ bởi nó có ưu điểm là dễ hấp thu và giảm tình trạng táo bón ở mẹ bầu.
Một điều quan trọng nữa là cần lưu ý hàm lượng nguyên tố sắt trong mỗi sản phẩm. Cần xem xét tính toán kỹ lưỡng để chọn sản phẩm cung cấp sắt nguyên tố ở liều vừa đáp ứng đủ nhu cầu mà thôi.
Về dạng thành phẩm, phổ biến nhất là hai dạng: dạng viên và dạng nước. Trong đó, sắt dạng nước khó uống, gây buồn nôn nhưng lại dễ hấp thu và ít gây táo bón. Ngược lại sắt dạng viên dễ uống nhưng khó hấp thu và gây táo bón. Mẹ bầu có thể chọn viên sắt bào chế dưới dạng viên nang mềm: mùi vị của thuốc được che dấu bởi vỏ nang, không gây khó chịu khi uống; dược chất bên trong vẫn được bào chế ở dạng lỏng, dễ hấp thu, ít gây táo bón.
Như vậy, để tìm được sản phẩm bổ sung sắt phù hợp bạn cần xác định rõ:
- Nhu cầu sắt thực tế của cơ thể mình
- Lượng sắt mà thức ăn hàng ngày đã cung cấp
- Loại sắt, dạng bào chế để cơ thể dễ hấp thu
- Hàm lượng sắt nguyên tố trong mỗi sản phẩm bổ sung.
Ví dụ: Nếu có một thai kỳ bình thường, không bị thiếu máu thiếu sắt và có:
- Chế độ ăn uống tương đối tốt, có thể ăn được 1-2 lạng thịt cá cùng rau củ/ngày thì chỉ cần bổ sung một lượng sắt ở liều cơ bản khoảng 5mg sắt nguyên tố/ngày là đủ.
- Chế độ ăn kém hơn một chút thì bạn cần bổ sung sắt liều cao hơn, đáp ứng khoảng 80% nhu cầu sắt – tương ứng với 22-24mg sắt nguyên tố/ngày (phần còn lại thức ăn dễ dàng cung cấp đủ)
Bà bầu nên uống thuốc sắt khi nào?
Trước khi mang thai và 3 tháng đầu thai kỳ nhu cầu sắt không cao, nên bạn có thể bổ sung sắt bằng chế độ ăn uống bằng cách ăn khoảng 1-2 lạng thịt, cá cùng rau củ mỗi ngày. Như vậy, bạn hoàn toàn có thể không cần bổ sung thêm sắt từ thuốc hoặc lựa chọn viên uống tổng hợp có chứa khoảng 5mg sắt nguyên tố từ thuốc/ngày là đủ.
Giai đoạn 3 tháng giữa thai kỳ trở về sau, nhu cầu sắt và các chất dinh dưỡng khác tăng cao hơn. Khi đó ngoài chế độ ăn bạn nên bổ sung thêm sắt từ thuốc. Nhưng lưu ý sử dụng sản phẩm bổ sung sắt ở liều lượng vừa đáp ứng đủ nhu cầu theo khuyến cáo mà thôi.
Sắt hấp thu tốt nhất khi đói, do đó bạn nên uống sắt trước bữa ăn khoảng 30 phút đến 1 giờ. Bác sĩ khuyến cáo mẹ bầu không nên bổ sung canxi cùng lúc với thuốc sắt vì canxi ở mức liều 300mg trở lên làm cản trở hấp thu sắt.
Như vậy, để bổ sung sắt có hiệu quả và giảm tối đa tác dụng không mong muốn thì trước tiên mẹ cần tăng cường bổ sung sắt từ thực phẩm hàng ngày, đồng thời thay đổi chế độ ăn uống của mình để tối ưu khả năng hấp thu sắt của cơ thể. Việc bổ sung sắt từ thuốc được thực hiện khi chế độ ăn không đáp ứng đủ nhu cầu và nên bổ sung sắt ở liều thấp nhất có thể. Chỉ bổ sung liều cao hơn khuyến nghị khi có chỉ định của bác sĩ trong trường hợp cơ thể thực sự có thiếu máu thiếu sắt bệnh lý mà thôi
DS. Minh Huệ
758 thoughts on “Bí quyết chọn thuốc sắt tốt, dễ uống và an toàn nhất cho bà bầu 2021”
Chào bác sỹ!
Em mang thai được 4 tháng,mới đi xét nghiệm thì trong nước tiểu có đường nhưng trong máu lại không có, bác sỹ có cho e uống pro care nhưng e không uống được thuốc đó vì e bị nôn. Vậy bác sỹ cho e biết e uống thuốc sắt saferon được không ạ? Em cảm ơn !
Chào bạn Lệ Chi,
Kết quả xét nghiệm máu luôn cho biết lượng đường trong máu của bạn là bao nhiêu. Có thể lượng đường trong máu của bạn chưa vượt ngưỡng cho phép nên bác sĩ không có chú ý đặc biệt gì cho bạn.
PM Procare là viên đa vi chất tổng hợp, có chứa đầy đủ các thành phần dinh dưỡng: DHA/EPA, Acid folic, sắt, I-ốt, Mg, kẽm, canxi, vitamin A,B,C,D,E… với hàm lượng phù hợp để cung cấp các dưỡng chất cần thiết cho thai nhi phát triển tối ưu. Viên uống PM Procare có kích thước tương đối lớn và bào chế dưới dạng nang mềm nên khi đưa vào miệng nếu không uống ngay có thể gây “buồn” cổ họng và có thể gây nôn với một số bệnh nhân. Mặc dù không nguy hiểm nhưng đôi khi gây phiền phức cho các bà bầu vốn đã chịu ốm nghén. Tuy nhiên, nếu bạn đưa viên thuốc vào miệng cùng với một hớp nước lớn để uống ngay thì hầu như không gặp tình trạng trên do viên thuốc không kích thích ở cổ họng. Nếu viên thuốc thực sự gây khó chịu khi sử dụng, bạn có thể ngưng sử dụng thuốc và thay thế bằng nhiều viên bổ sung khác có kích thước hợp lý hơn. Tuy nhiên, thông thường những viên có hàm lượng hoạt chất cao tương tự PM Procare thì kích thước không thể nhỏ hơn và nếu chứa nhiều thành phần tan trong dầu thì cũng thường chỉ được bào chế dạng viên nang mềm như PM Procare để tối ưu hóa khả năng hấp thu của hoạt chất. Nếu như có thể khắc phục bằng cách uống ngay khi đưa vào miệng thì bạn hãy áp dụng bạn nhé.
Chúc bạn một thai kỳ mạnh khỏe!
Chào Bác Sĩ!
Em có kế hoạch sinh bé vào năm sau, nên hiện giờ em đang bổ sung procare, bás sĩ cho em hỏi, em có thể uống chung voi collagen được không? Em xin cảm ơn
Chào bạn Lan,
Collagen là một loại protetin chiếm khoảng 25% tổng lượng protein trong cơ thể người, chức năng chính là kết nối các mô trong cơ thể với nhau. Sử dung collagen không ảnh hưởng gì tới việc dùng thuốc PM Procare và không ảnh hưởng tới quá trình mang thai bạn nhé!
Chúc bạn mạnh khỏe và sớm có tin vui!
Em chào bác sĩ!
Bác sĩ ơi, em đang mang thai được hơn 12 tuần và trước đó 15 ngày em có bổ sung sắt + canci. hiện tại em đang chuyển sang dùng PM Procare diamond, Fine Calcium và Globac-PM, liệu những loại thuốc em đang bổ sung đã đúng chưa và các laoij thuốc đó uống vào thời điểm nào trong ngày là tốt nhất ạ. Em cảm ơn bác sĩ!
Chào bạn Thủy,
PM Procare diamond với thành phần các chất cơ bản được tăng cao đáp ứng gần như đầy đủ nhu cầu chất dinh dưỡng ở phụ nữ có thai, phần còn lại bạn có thể dễ dàng bổ sung từ thực phẩm hàng ngày. Nếu bạn không bị thiếu máu thiếu sắt thì việc bổ sung thêm viên sắt riêng lẻ là không cần thiết mà còn có thể dẫn tới dư thừa gây ra những tác dụng không mong muốn cho mẹ và thai nhi.
Cũng như đa số viên uống tổng hợp khác, để đảm bảo các thành phần trong thuốc được hấp thu tốt nhất thì PM Procare diamond chứa hàm lượng canxi không cao. Tuy nhiên, canxi có sẵn trong thực phẩm hàng ngày, bạn nên ưu tiên bổ sung canxi từ thực phẩm, đây là nguồn canxi an toàn và hiệu quả nhất. Nhu cầu canxi ở phụ nữ có thai là 1000-1200mg/ngày. Nếu kết quả xét nghiệm cho thấy bạn thiếu canxi, bạn có thể dùng viên uống bổ sung canxi. Khi dùng thuốc bạn chú ý thời điểm uống canxi cần cách xa thời điểm uống viên bổ tổng hợp bạn nhé!
Chúc bạn một thai kỳ mạnh khỏe!
Em mang thai được 12 tuần 5 ngày và em đang băn khoăn có nên làm xét nghiệm máu để sàng lọc các dị tật bẩm sinh. Bác sĩ tư vấn giúp em ạ!
Chào bạn Thủy,
Xét nghiệm sàng lọc trước sinh nhắm đánh giá nguy cơ dị tật bẩm sinh của thai, giúp bạn và gia đình an tâm hơn. Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm chuẩn đoán này cũng chỉ là tương đối. Tỷ lệ bà bầu gặp bất thường không cao. Có những trường hợp nhất định phải đi làm sàng lọc trước sinh: mang thai khi >35 tuổi, tiền sử gia đình có dị tật bẩm sinh, bệnh tiểu đường, nhiễm virus, hóa chất,… Khi nhận được kết quả thai nhi dương tính với dị tật, bạn có thể được yêu cầu chọc rò màng ối để đưa ra kết luận chính xác nhất. Thủ thuật này có một vài rủi ro: chảy máu, rỉ ối, nhiễm trùng ối,… Bạn có thể đến tư vấn trực tiếp bác sĩ về vấn đề này, quan trọng hơn hết là bạn cần giữ tinh thần thoải mái, tích cực, tránh lo lắng để ảnh hưởng tới thai nhi.
Chúc bạn một thai kỳ khỏe mạnh!
Chị ơi! e đi khám thai 8 tuần bác sĩ bảo nên dừng thuốc sắt khi nào được 3 tháng thì uống
Chào bạn,
Nhu cầu về sắt của phụ nữ có thai từ 27-60mg/ngày tùy thuộc vào hàm lượng sắt trong máu và lượng thực phẩm bạn ăn hàng ngày. Nếu bạn không bị thiếu máu thiếu sắt thì việc bổ sung viên sắt riêng lẻ với hàm lượng cao là không cần thiết mà còn gây ra tác dụng phụ khi dư thừa: táo bón, phân đen, ảnh hưởng tới chức năng tạo máu bình thường của thai nhi.
Khi mang thai bạn cần chú ý bổ sung đầy đủ các dưỡng chất: DHA/EPA, acid folic, sắt, canxi, I-ốt, Mg, kẽm, vitamin A,B,C,D,E… Nhiều nghiên cứu cho thấy việc bổ sung dinh dưỡng từ viên uống tổng hợp tốt hơn khi dùng đơn lẻ: các thành phần trong thuốc hỗ trợ nhau giúp cơ thể hấp thu tối ưu và tránh được các tác dụng không mong muốn khi dùng viên uống đơn lẻ liều cao. Bạn có thể tham khảo sử dụng viên PM Procare hay PM Procare diamond cung cấp dưỡng chất thiết yếu với liều lượng phù hợp cho bé phát triển toàn diện.
Chúc bạn một thai kỳ mạnh khỏe!